ئه‌گه‌ر له‌ ناو نه‌ته‌وه‌کانی تری ئه‌م جیهانه‌دا، پێشکه‌وتن و ژیانی ئاسایی به‌دی ده‌کرێت بێگومان ئه‌و کۆمه‌ڵگایانه‌ی ئه‌وان تێیدا ده‌ژین زۆر بوواری پێواوه‌ و که‌ند و کۆسپی سه‌ر رێگایان له‌ به‌رده‌مدا لاداوه‌ و ئێستا وه‌ک ده‌بینین ئاسه‌واری نه‌ماوه‌.

ژیانی ئاسایی به‌  بنه‌ماکانی سه‌ره‌کی ناتوانێت بێ هه‌نه‌ر و ئه‌دب ،مۆسیقا،وێنه‌گری ،په‌یکه‌رسازی،سینه‌ما و تئاتر و ... به‌رێوه‌  به‌چێت و خۆیان لێ ببوێریت. به‌ڵکو هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌بێت ئاوێته‌ و قاڵی ژیان بن تا ژیانی به‌خته‌وه‌ر بۆ مرۆڤ دابین بکات.

یه‌ک  له‌و بوارانه‌ ‌ مۆسیقایه‌ . له‌ وه‌ڵاتانی به‌ هێزی که‌لتوری و ئابووری که‌ پێشکه‌وتوویی به‌ خۆیان دیوه‌ هه‌نگاوی باشیان له‌م باره‌وه‌ ناوه‌  ئاکادمی مۆسیقا بۆ په‌روه‌رده‌ ، به‌ شێوازه‌کانی مۆسیقایی له‌ گه‌ڵ دستگاگه‌لی گۆرانی راد‌ێنن و گروپی اورکسترا و .... به‌ هه‌موو جۆره‌کانی  بۆ کۆمه‌ڵگایه‌کی سالم  پێشکه‌ش ده‌که‌ن.دیاره‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌م کاره‌ به ئه‌ستۆوه‌ ده‌گرن ،حکومه‌ت هه‌موو پێداویستی ژیانیان بۆ دابین دکات و ته‌نانت به‌ دانی پاداشی گرانبها خه‌ڵاتیان ده‌کات.

‌ له‌ ناو خه‌ڵاتبوانیشدا ،که‌سانی بلیمه‌ت و زیره‌ک بووه‌ به‌ڵام خۆ راهێنان و په‌روه‌رده‌ جێگای به‌رزی خۆی هه‌یه‌ و که‌سانێکی زۆریش له‌م رێگایه‌وه‌ شاره‌زا ده‌بن و ئه‌وه‌ی گه‌رینگه‌ کار و ئاسه‌وار و ته‌نانت خۆشیان ده‌بنه‌ میراتی ئه‌و نه‌ته‌وه‌و و ئه‌و کۆمه‌ڵگایانه‌ که‌ نموونه‌یان زۆره‌.

به‌ڵام له‌ کۆمه‌ڵگای کوردی دا به‌ هۆی ئه‌و باروودۆخه‌ی که‌ تێیدا ده‌ژێت ئه‌م بووارانه‌ نه‌ره‌خساوه‌ و ته‌نانت له‌ زۆر جێگا و شوێن له‌مپه‌ری  له‌ به‌رده‌مدا بۆ دانراوه‌  و پێش به‌ په‌ره‌ و گه‌شانه‌وه‌ی گیراوه‌ و ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌شی هه‌بوبێت له‌ رێگای خۆبه‌خشی تاکه‌که‌سی بوه‌ و ته‌نانت به‌ به‌خشینی ژیانی خۆی و بنه‌ماڵه‌که‌ی له‌ به‌رامبه‌ر نه‌یاردا به‌رهه‌ڵستکاربووه‌.

ئه‌م که‌ندو کۆسپانه‌ بۆ توانه‌وه‌ و له‌ناوبه‌ردن و جنوساید کورد به‌رێوه‌ چووه‌ هه‌ڵبه‌ت مۆسیقا و گۆرانی توانیویه‌تی رێگا له‌ ناوچوونی زمان و کولتوری کوردی بگرێت.

له‌ ناو ئه‌و بلیمه‌ت و شاره‌زایانه‌ی‌مۆسیقا ،بێجگه‌ له‌ مامۆستایانی وه‌ک به‌رێزان سه‌ید عه‌لی ئه‌سکه‌ری کوردستانی،تایرتۆفیق،مه‌زهه‌رخالقی،علی مه‌ردان،ره‌شیدفه‌یزنژاد، خه‌لیل عالی  نه‌ژاد،عه‌تاخان، خله‌درزی،عه‌زیز شارخ ، ئایشه‌شان و ... مامۆستای گه‌وره‌ی شمشاڵ ژه‌ن ،مامۆستا عه‌بدوڵا قادرزاده‌ ناسراو به‌ قاله‌مه‌ره‌ ،توانیوه‌تی به‌ ئه‌و په‌ری بێ ئیمکانیدا به‌لیمه‌تی خۆی نیشان بدات و ده‌نگی شمشاڵه‌که‌ی بێجگه‌ له‌ ناساندن به‌ نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆی،به‌ نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ بناسێنێت.ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ به‌داخه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ خه‌ڵاتی ده‌که‌ن به‌ڵام به‌ هۆی ده‌ست کورتی ماڵی ،ناتوانێت ته‌نانت بۆ  وه‌رگرتنی خه‌ڵاته‌که‌ی ئه‌ودیو ببێت . ئه‌وه‌تا مامۆستا گۆران ئه‌م ژینه‌ به‌ ژانه‌ی گه‌له‌که‌ی له‌ پێش تروه‌ پێی زانیوه‌ و ده‌‌بێژێت:

 به ره‌نگی زه‌ردوو وشێوه ی ده ست و شمشاڵی كزا مامه
حه زم كرد به سته‌یه‌ك ببه‌م سه‌راسه‌ر حوزن و ماته‌م بێت
له سیماتا به‌دیم كرد هه‌یكه‌لی عومرێكی حه‌سرت كێش
وه‌‌ها دیاره كه به ختت ئاشیانی بولبولی خه‌م بێت

 له‌لا‌یه‌کی تر  دیاره‌ ئێمه‌ش له‌ ناو ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌دا به‌ هۆی دابین نکردنی ژیانی ئاسایی له‌ سه‌ر به‌نه‌ما ئاماژه‌پێکراوه‌کان چه‌ ئاکام گه‌لی بۆمان ده‌بێت .

  له‌ پاشان‌ هه‌مومان به‌ باشی ده‌زانین ئامێری شمشاڵ له‌ گه‌ل ساکاری و بێ ئیمکانیدا  بۆته‌ میرات و هێمای نه‌ته‌وه‌ی کورد‌ و ئه‌وه ‌سه‌ره‌ڕای  که‌ندو و کۆسپه‌کانی سه‌ر رێگای ، ئه‌بێت بۆ نه‌وه‌کانی پاشه‌رۆژ به‌پارێزرێت.

 ئه وه ندم بیست له موسیقا خروشی روحی بیگانه
میزاجی کورده واریم تیک چوه درویش عه بدوولا

 هه‌ر ماڵی هونه‌ر و ئه‌دبی کورد ئاوه‌دان و نموونه‌ی قاله‌مه‌ره‌ فراوان بێت.

  در چند روز پيش هنگام مصاحبه مطبوعاتي رئيس جمهور امريکا جورج بوش با همتاي عراقي خود نوري مالکي در  بغداد با پرتاب لنگه کفش منتظر الزیدی خبرنگار تلویزیون البغدادیه مواجه شد که بلطبع به لحاظ سياسي داراي طبعات منفي در سطح جهاني برای طرفین نيز بود و بنده به زعم خود نکاتي را در مورد جنگ عراق بيان مينمايم.

  ·    علي رغم جنگ آمريکا و متحدان آن در عراق و تبعات آن ، دستاورد مهمي را نيز بدنبال داشت که سقوط يکي از دژخيم ترين و سفاکترین حکومتهاي جهان بود.

·       آرايش فضايي سياسي به نحوي چيده شد که در کنار سنيها(حاکمان انحصاري و بلا منازع عراق از بدو تاسيس)، شيعيان و کردها نيز سهيم شدند .

·       سوء استفاده اخلال گران دخيل در عراق که تا بحال موجب قتل و عام چندين هزار مردم بي گناه شده اند.

·       سوء استفاده در رسانه هاي امريکايي و اروپايي به نفع خود.

·       تلویزیون البغدادیه این رخداد را در قالب آزادی بیان اعلام نمودند که خود جای بسی تامل است که اینگونه آزادی بیان نیز تاویل و تفسیر میگردد.

  و اينک اگر از این تفسیرات سیاسی نیز خارج شویم خاطره اي در چند سال پيش در کلاس کيفيت با يکي از استادان ژاپني بنام پروفسور يوشيدا بازگو مي کنم که شايد بتواند به برخي از مجهولات پاسخ بدهد.

روزي در سر کلاس که با جنگ در افغانستان مصادف بود استاد در مورد جنگ جهاني دوم و تبعات آن سخن به ميان آورد. ایشان میگفتند که مردم ژاپن در اثر بمبارانهاي آمريکايي ها دچار بيشترين خسارت ها شده بودند و در آن هنگام من بچه اي بيش نبودم .داراي تنفري وحشتناک از آمريکاييها بودم و پيش خود ميگفتم من هم بزرگ شدم چنين هواپيماهاي ميسازم و همين گونه آمريکاييها را بمباران مي نمايم.

اما ژاپنيها بعد از پايان جنگ راه ديگري را انتخاب نمودند و الان توانسته اند بعد از آمريکا ،بزرگترين قدرت اقتصادي جهان ميباشند و بدین گونه که در اوايل دهه هشتاد ميلادي در يکي از ايالتهاي آمريکا بنام تنسي ، کارخانه نيسان ژاپني راه اندازي نموديم و سپس آمريکايي ها را به کار در کارخانه کشانديم و بدين صورت توانستيم قدرت ( آقایی )خود را به رخ آنان بکشيم.

پس میتوان گفت چنين عملکردي ميتواند چه بسا خدمت به بشريت نيز در پي داشته باشد و  جنگ و خونريزي تنها راه انتقام نمي باشد .

 ئه‌گه‌ر له‌ ناوكومه‌ڵگاكانی پێشكه‌وتوودا ، هێز و توانای زورتر ده‌بینرێت ئاڵوگۆره‌کان به‌ خێرایی ئه‌چێت به‌ رێوه‌ ، ئه‌وه ئه‌گه‌رێته‌وه بۆ باری ده‌رونی ناو ئه‌و كومه‌ڵگایانه‌. له‌ناوخۆدا گیروگه‌رفت وكێشه‌كانیان دۆزیوه‌ته‌وه و توانایان بۆ له‌ناوبردنیان خوستۆته‌گه‌ر و به‌م شێوه‌یه‌ ناوخۆیان بۆ بر‌نگاربونه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ هه‌ره‌شه‌ ‌كان ته‌رخان كردوه‌.‌‌

بێده‌نگی و سه‌رینه‌وه‌ی  کێشه‌کان  به‌ قازانجی پاوانخوازان ئه‌بێت له‌ به‌رامبه‌ردا ،له‌ناوبرده‌نی ئه‌توانێت ‌خزمه‌ت به‌ کۆمه‌ڵگای جیهانی و مرۆڤایه‌تی بێت.

له‌ناوه‌ندی كێشه‌ ئاڵۆزه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی ناویندا كێشه‌یه‌ك ساڵانی زۆره‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ی له‌خۆ گه‌رته‌وه‌ و ته‌نانه‌ت هۆكار و سه‌رچاوه‌ی گه‌رژی نێوده‌وڵه‌تی و ناوچه‌یی لێ كه‌تۆته‌وه‌ ئه‌وه‌ش كێشه‌ی كورد له‌رۆژهه‌ڵاتی ناویندایه‌ . دیاره‌ نووسین له‌م بابته‌ به‌ هۆی ئیحساس به‌ گه‌رفتێکه‌ که‌ ساڵانی زۆره‌ به‌ قازانجی رۆژهه‌ڵاتی ناویندا نییه‌ و گه‌رژی زۆری لێ که‌وتۆته‌وه‌ و ئێستا رێگای چاره‌سری له‌ لای هه‌مووان و ده‌وڵه‌تانی‌ زه‌ق کردۆته‌وه‌.

بۆ ئه‌م په‌رسه گرینگه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگای كوردیش ده‌بێت ده‌رگایه‌ك بۆ خستنه‌ به‌رباسی كێشه‌كان به‌كرێته‌وه‌ و پروگرامی له‌ ئاست تێئۆری ، پراكتیك و ئێستراتیژی به‌ره‌و روو بكرێته‌وه‌ و به‌شێوه‌یه‌كی دێموكراتیك و دوور له‌ تندووتیژی و گه‌رژی ،به‌رژه‌وه‌ندی خۆی به‌پارێزێت.

ئه‌م ناوچه‌یه‌ كه كورد تێیدا ده‌ژی و كوردستانی پێده‌وترێت هێندێک مشخه‌ساتی تێیدا هه‌یه‌ به‌ریتین له‌ :

1.  جوغرافیایی (ژئۆپلیتیك،ژئۆهیدولیك،ژئۆپترۆل ،ژئۆئێستراتژیك)                   
2.      مێژوویی  (حکومه‌تی ماد ،ئیماره‌ته‌کوردیه‌کان ،کۆماری کوردستان .....)
3.      ئابووری ( نه‌وت ، کانی ژێرزه‌وی،كشت و كاڵی ،ئاژه‌ڵداری،باغداری....)   
4.     كۆمه‌ڵناسی(رێژه‌ی حه‌شیمه‌ت‌ ،نه‌خوێنده‌واری،كه‌لتوری عشیره‌ای ....)
5.      سایكۆلوژی (شه‌ری ده‌ره‌كی ،شه‌ری ناوخۆیی و دووبه‌ره‌کایه‌تی، ژێنۆساید و ئه‌نفال ،كیمیاباران،كۆچی زۆره‌مه‌لێ و کۆچی ئیختیاری ....)
6.      سیاسی(ئیراده‌ی خۆ به‌ریارده‌ر ،قه‌یرانه‌کانی ده‌ره‌کی و ناوخۆیی ...)

شایانی باسه وه‌ڵاتی کوردستان  له‌ سه‌ره‌تاوه‌ یه‌ک  و پێکێنه‌ری  ئێران بووه‌ به‌ڵام له‌ ساڵی 1639زایینی (پیمان قصرشیرین)له‌ نێوان ئێران و ‌عوسمانی له‌ به‌ر بێ کفایتی سه‌فه‌ویه‌کان دابشکرا پاشانیش له‌ دوای شه‌ری یه‌کمی جیهانی،به‌شێکی تر  له‌ کوردستان به‌ فیتی ئینگلیس و فه‌رانسه‌ دابرا و وه‌ڵاتی عێراق و سوریای ئه‌مرۆی لێ پێکهات‌ ،  زۆر کێشه‌شی تا ئێستا لێ که‌وتۆته‌وه‌.

له‌ کوردستاندا زۆر گیروگه‌رفت هه‌یه‌ و ئاکام گلێکی خه‌راپی د‌روست که‌ردوه‌ و دیاره‌ ریشه‌ی ناوخۆیی و ده‌ره‌کی هه‌یه‌ و لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ هێنانه‌وه‌ی که‌م و کووریه‌کان خۆناسینه‌ و ئه‌م وه‌تانه‌ له‌ ئاست به‌ نه‌یار  بیر ئه‌هێنه‌مه‌وه‌ و ئه‌ڵێ:

(( خۆناسین 50% ئامانجه‌کان ئه‌پێکێت،خۆناسین له‌ گه‌ڵ دووژمه‌ن ناسین 100% ئامانجه‌کان ئه‌پێکیت ،هه‌ر به‌م پێوانه‌ خۆنه‌ناسین دۆڕاندنی 100% ئه‌هێنێت )).

به‌م بروایه‌ چاره‌سه‌ر نه‌کردنی که‌م و کووریه‌کان ئه‌توانێت دابرانی زۆرتری لێ بکه‌وێته‌وه‌ و به‌رهه‌ڵستکاری نائاگایانه‌ و تندرۆیانه‌ ، دوارۆژی تاریک و لێڵ پێکبێنێت. که‌مایه‌سیه‌کان هه‌رکام به‌ قورسای تایبه‌تی خۆیی‌ به‌ریتین له‌مانه‌ی خواره‌وه‌. دیاره‌ هه‌نگاوی یه‌که‌م ناسینیانه‌ و پاشان له‌ناوبردنیانه‌.

•     نه‌بونی په‌لان و پرۆگرام(کورت خایه‌ن،ده‌رێژخایه‌ن) و پرۆگرامی ئیستراتیژیک
•       ئابووری بێ هێز و بێ توانا و نه‌بونی ره‌که‌به‌ر
•      نه‌بونی ئیبتکاری عه‌مه‌ڵ و ئاڵتێرناتیڤی جۆراوجۆر و به‌ هێز
•      نه‌بونی فیكر و ئه‌ندیشه‌ی نوێ و به‌هره‌ی خوڵقێنه‌ر 
•      نه‌بونی رێبه‌ری به‌هێز و توانا له پاڵ کۆمه‌ڵگای ئاگا و پێگه‌شتوو و تێگه‌شتو
•      نه‌بونی فیكری منطقی له‌ ئاست ‌ ئێحساساتدا 
•       پشتیوانی نکردن له‌ خۆیی و متمانه‌ی زۆرتر و سازگاری له‌ گه‌ڵ‌ نه‌یاران
•      چاوه‌روانی به‌ هێزی ده‌ره‌کی و به‌ڕوانه‌بوون به‌ هێزی ناوخۆیی
•      نه‌بونی فیكری خه‌لاقانه‌ بۆ حه‌لی كێشه‌كان
•      نه‌بونی ئاگاداری له‌ دونیای ده‌ره‌وه ،موعادلاتی نێوده‌وڵه‌تی و نه‌هێنی
•      نه‌بونی ئاگاداری له‌ موزاكرات و ئانجامه‌كانی (به‌راوه - ‌به‌راوه‌)
•      خۆ به‌سته‌نه‌وه‌ به‌ ئیدۆلۆژی تندرۆیانه‌ و بێكه‌ڵكی ده‌ره‌كی و ئه‌ندیشه‌ی به‌سه‌رچوو و کۆن
•      له‌ ناوچونی بیری نه‌ته‌وه‌یی له‌ کۆمه‌ڵگا
•     تێكچونی دیموگرافی كوردستان
•      كێشه‌ی ژه‌نان
•      نه‌بونی پروسه‌ی بیرکه‌ردنه‌وه‌ و كارامه‌
•      نه‌بونی کادری به‌رێوه‌به‌ر و  په‌روه‌رده‌کار
•      جیابونه‌وه‌ی توێژی رۆشنبیر له‌  کۆمه‌ڵگا
•      نه‌بونی مێدیا و راگه‌یاندنی نه‌ته‌وه‌یی
•      جیاوازی ئایینی و مه‌زه‌بی
•      نه‌بوونی زمانی یکگه‌رتوو  (جیاوازی زمانی کوردی به‌ چوار شاخه‌ی سۆرانی،کرمانجی،که‌لهوری  و هه‌ورامی له‌ گه‌ڵ وێژه‌کانی ناوچه‌یی)
•      سیاسیزاسیۆنی کۆمه‌ڵگا
•      نه‌بونی لێبردوویی و فه‌رهه‌نگی پێكه‌وه‌دانیشتن و گفتوگۆ و تێگه‌یشتن
•      تحمل نه‌کردنی یکتر و پێکه‌وه‌ کار کردن
•      پیسبونی ژینگه‌ی كوردستان (كیمیایی – مین و ...)
•      ئالوده‌ بونی کۆمه‌ڵگا به‌ ماده‌سرکه‌ره‌کان
•      سه‌رینه‌وه‌ی هویتی مێژوویی و کولتوری کۆمه‌ڵگا
•      ناشاره‌زایی کۆمه‌ڵگا به‌ مافه‌کانی
•      دابه‌شبوونی کوردستان  به‌ وه‌ڵاتانی دیکه‌ و مانه‌وه‌ی کورد به‌ که‌مینه‌ له‌و وه‌ڵاتانه‌
•      دابرانی کورد له‌ ده‌سه‌ڵات و ته‌نانت ئیراده‌ی ناوخۆ

كێشه‌ی كورد یه‌ك له‌و گه‌رێ و گۆڵه‌ سیاسی و جوغرافی و مێژوویانه‌ی گه‌رێدراوی به‌ به‌ژه‌وه‌ندی زه‌ل هێزه‌كان و ده‌وڵه‌تانی رۆژهه‌ڵاتی ناوینه‌ . نه‌یاران تنگ و چه‌ڵه‌مه‌ی زۆریان بۆ ده‌روست کرده‌وه‌ به‌ڵام نه‌ک به‌رهه‌ڵستکاری نه‌که‌رد‌وه‌ به‌ڵکوو بێ تفاوت بووه‌ ئه‌ویش زۆرتر له‌ رووی ناشاره‌زایی و ته‌نانت بێ ئاگایی خۆی بووه‌.

دیارده‌ی دانیشته‌وانی ئه‌م وه‌ڵاته‌  به‌ پێی توانا و پتانسیله‌ نێوخۆیه‌کان هه‌رگیز کۆبه‌ند نه‌که‌راوه‌ و هه‌مووکات به‌ به‌هانه‌ی بیر و بۆچونی جیاواز هه‌ر له‌ سه‌ره‌تا و حکومه‌تی ئیماره‌تی تا ئێستا ده‌ژ به‌ یه‌کتر به‌کار هاته‌وه‌ و کاره‌سات و مه‌رگه‌ساتی لێکه‌وتۆته‌وه‌ .

کوردستان له‌ پێناو ئه‌م مشخه‌سانه‌دا له‌ گه‌ڵ فاکتره‌کانی‌ ئه‌قلیمی ،که‌ش و هه‌وا ،ژینگه‌ و .... خاڵی به‌هێز و خاڵی لاواز به‌ هه‌ل و هه‌ره‌شه‌کان پێکدێنێت.

له‌ كاتیكدا ( كێشكچی باشی) حاكمی ساوجبڵاغی مكری له‌ هێرشی خه‌ڵكی ناوخۆ له‌ به‌ر بێ عه‌داڵه‌تی له‌ كاتی شۆرشی شێخ عوبیدوڵا له‌ ساڵی ١٢٩٧ ه‌.ق ،هه‌ڵات و پاشان هێزی به‌رهه‌ڵستكاری داوا كه‌رد. به‌ڵام نادر میرزا له‌ كتێبی (شرح وقایع – تاریخ و جغرافیای دارسلطنه‌ تبریز )ئه‌نووسێت:

 ((ئه‌م داواكارییه‌ راست و ده‌روست له‌ بێ ده‌سه‌ڵاتی و بێ سیاستی ئه‌وه‌. بۆئه‌وه‌ی به‌ بیر و رای دانیشتووانی پایتخت و ئاگاداران ، ده‌سه‌ڵاتداری به‌ سه‌ر كوردستان پێویست به‌ هێز ناكات و كوردستان ته‌نیا هه‌رێمێكه‌ كه‌ بۆ ده‌سه‌ڵاتداری،ماموران ئه‌بێت  له‌ ناكۆكی نێوانی ‌عشایر و گه‌وره‌ ده‌سه‌ڵات دارانی كورد بۆ له‌ناوبه‌ردنی خۆیان كه‌ڵك وه‌رگیرن)).

له‌ تێگه‌شتن له‌ سیاست و بارودۆخی رۆژدا ئه‌وه‌ی قه‌ت له‌ به‌رژه‌وه‌ندی و به‌رێوه‌چونی ئامانجه‌کانی کورد‌دا نیه‌ و کاتی وایه‌ به‌ره‌و د‌واوه‌یه و پاشانیش کاتی وایه‌ به‌ره‌و ‌ پێشه‌ و ئه‌مه‌ نابێت ببێته‌ هۆی دابه‌ران و ده‌ڵ ساردی له‌ تێکۆشان به‌ره‌و پێشه‌وه.

ئه‌گه‌ر له‌ مێژوو چاو ‌به‌کرێت ،ئه‌وه‌‌ به‌ راشکاوی باس له‌ نه‌ته‌وه‌ی کورد به‌ ریشه‌ی مێژوویی نیشته‌جێ له‌م وه‌ڵاته‌ ئه‌کات به‌ڵام ئه‌مه‌ش له‌ کاتێکدایه‌ له‌ زۆر خه‌زمتگوزاری بی به‌هره‌‌یه. ئه‌م وه‌روژانه‌ به‌ژانه‌ به‌ راشکاوی ئه‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ خۆی که‌ هه‌رکات چاو له‌ ده‌ست‌ بووه‌ و له‌ هێزی ناوخۆ نیتوانیوه‌  که‌ڵک وه‌ربگرێت . هێنانه‌وه‌ی ئه‌م ژانانه‌ لێره‌دا نه‌ک به‌بێته‌ هۆی داره‌مانی کۆمه‌ڵگا،به‌ڵکوو ببێته‌ هۆی پێدا چوونه‌وه‌یێک به‌ کاره‌کان به‌ بیرێکی سه‌رده‌میانه‌  .‌

له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی هه‌موو گه‌لێک بۆی هه‌یه‌ سه‌ربه‌خۆ بێت‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدایه‌ زۆر ده‌وڵه‌ت و وه‌ڵات له‌ جیهاندا له‌ فه‌ره ‌نه‌ته‌وه‌ پێکهاته‌وه‌ و یه‌کیتی ئاره‌زومه‌ندانه‌ی هه‌ڵبژارده‌وه‌ و ئه‌م ئه‌رکه‌ش‌ له‌ سه‌رشانی کورد و به‌رامبه‌ریش دایه‌‌. ئه‌رووپا له‌ دوای مه‌لملانێکی زۆر له‌ پێشوودا خه‌ریکی پێکهێنانه‌وه‌ی یه‌کییه‌‌تیه‌ و  ژیان و گوز‌رانی خه‌ڵکیش به‌ پێی  پێوه‌ری جیهانیه‌کان  زۆر به‌ باشی به‌ رێوه ئه‌چێت ‌.

گه‌رچی تائێستاش نه‌یاران ده‌ژ به‌ هه‌‌موو کیانی کورد هه‌ستاوه‌ و هه‌موو هێرشێکیان له‌ سه‌ر کورد که‌رد‌وه‌ به‌ڵام کورد هه‌ر له‌ وه‌ڵاتی خۆیدا به‌رنگار بۆته‌وه‌.

ئه‌وه‌ی تا ئێستا هۆی پاشکه‌وتویی و د‌واکه‌و‌توویی رۆژهه‌ڵاتی لێکه‌وتۆته‌وه‌ و به‌ قازانجی وه‌ڵاته‌ ده‌ره‌کیه‌کان ته‌واو بوه‌  به‌و په‌ری راشکاوی ئه‌بێ به‌ڵێین دانه‌نوستان و وتوو وێژ نه‌کردن و تێنه‌گه‌شتن له‌ گه‌ڵ یکتر له‌م هه‌رێمه‌ بوه‌ و کیشه‌کان به‌ ئاوه‌ڵایی هێشتراوه‌‌ته‌وه‌.

شعاری تندرۆیانه‌ و قه‌به‌دار نه‌ک به‌ به‌رژه‌وه‌ندی هیچ لایه‌نێک نیه‌ به‌ڵکوو ئه‌توانێت دیارده‌ی بێ متمانه‌ لای کۆڕ و کۆمه‌ڵه‌کانی نێو نه‌ته‌وه‌یی و نێوخۆیی دروست بکات.

چاره‌سری مافی مرۆڤ ، سازدانی ژێرخانی ئابووری،سیاسی ،کۆمه‌ڵایه‌تی و .... ئه‌توانێت متمانه‌ له‌ کۆمه‌ڵگادا دابین بکات.

‌‌له‌ پاشان ئه‌وه‌ی له‌ کۆمه‌ڵگادا کێشه‌کان به‌ره‌و نه‌مان ده‌بات به‌رینی یک له‌ دوای یه‌کی کێشه‌کانه‌ و له‌‌ پرۆسه‌ی کورت خایه‌ن ناگونجێت و پرۆژه‌ی پێویسته‌.ته‌نیا حه‌لی ئاشتیانه‌ و دوور له‌ تندوو تیژی بۆ پێکهێنان و ده‌سته‌به‌رکردنی مافه‌کانی گه‌شتی و لێک تێگه‌شتن رێگای چاره‌یه‌ ‌.

طي گزارش بانک جهاني ، رشد اقتصادي ايران در سال آينده نصف مي شود.

سال	رشد اقتصادي
1356	-2.5
1357	-7.5
1358	-4
1359	-15
1360	-4
1361	13
1362	11
1363	-2
1364	2
1365	-10
1366	-1
1367	-6
1368	5.9
1369	14.1
1370	12.1
1371	4
1372	1.5
1373	0.5
1374	2.9
1375	6.1
1376	2.8
1377	2.9
1378	1.6
1379	5
1380	2.3
1381	7.6
1382	6.8
1383	4.8
1384	5.4
1385	5.1
1386	7.8
1387	5.6
1388	3.5

منبع  خبري داده ها : روزنامه سرمايه

  در طی چند مدت اخير شاهد برخي ناهنجاریها و رشد آنها بصورت غیر متعارف در جامعه بوده که به لحاظ رفتارشناسی و کاربرد آن در اصلاح عملکردها دارای اهمیت خاص بوده که در ذیل ذکر میگردد.

 ·         تحریف بیش از حد .

·         تمجید بیش از حد.

·         اطاعت محض برخی افراد در مقابل خود محوری برخی دیگر.

·         خاله زنکبازی و زیرآبزنی.

·         افزایش فساد.

·         افزایش مخدرات.

·         خشونت و ناسزاگویی.

·         سرقت اموال.

·        روزمره شدن بیش از حد امورات.

 برای برون رفت از چنین بحرانها و جلوگیری از هدر رفتن سرمایه های اجتماعی-اقتصادی،فرآوری داده ها و طراحی مجدد مهندسی جامعه را میطلبد.

 (در چند روز اخیر از سرقت مسلحانه طلافروشیهای رحیم زاده و آخوندی مطلع شدم  که زخمی شدن برخی از همشهریان و سرقت از طلا فروشی ها را در بر داشته است و بسیار متاسف شدم. امید است هرچه زودتر حال مصدومان بهتر و شاهد شناسایی وبرخورد با سارقان و استرداد طلاهای مسروقه باشیم).

 انسانها با پيشرفت خود ،زمينه هاي رشد تجارت ،ارتباطات،صنعت و کشاورزي را با راهکارهاي سريع و آسان را مهيا و امورات را با توجه به توانايي و خلاقيت هاي خود مديريت مي نمايد . با توجه به علم رفتارشناسي ،انسان دو عملکرد متفاوت و در خلاف جهت همديگر از خود بروز ميدهد که دسته اول در خدمت بشريت و دسته دوم برعکس ديگري.

دسته اول در زمينه فعاليتهاي سالم از جمله در زمينه تجارت جهت ارائه محصولات ،بصورت آنلاين در دنياي مجازي الکترونيکي با دورترين نقاط ارتباط برقرار نموده و مبادله کالا مي نمايد و در اين راستا با توجه به اصل بقاء در زندگي به رقابت سالم نيز روي آورده و حرکت مي نمايد.

اما دسته دوم در اين دنياي مجازي الکترونيکي با سوءاستفاده از خلاء ها و نواقص آن ،اقدام به جذب سرمايه ها  با حيله و ترفندهاي متعدد در قالب سرمايه گذاري با سوددهي بالا  (سود هرمي و شبهه هرمي) نموده و در نهايت افراد جذب شده به اين بازارهاي کثيف با از دست دادن حتي اصل سرمايه مواجهه مي شوند.

حربه هاي جذب سرمايه:

درصد سود بالا،کار پاره وقت در صورت عدم امکان کار تمام وقت،امکان سرمايه گذاري در مراکز مختلف توريستي-تجاري ،انتصاب افراد صاحب نفوذ در شبکه ،فکر نوين در تجارت ،اختلاط دختر و پسر و ...

 خصوصيات افراد جذب شده:

افراد خوش باور و بدون اطلاعات تجاري ،ارتباط الکترونيکي و ...

افراد ورشکسته مالي ،بيکار ،اختلال روحي و رواني و ....

افراد فرصت طلب ،جاه طلب،پول دوست و ...

معرفي شرکتهاي هرمي و شبهه هرمي:

گلدکوئيست ، گلدماين، گلدبيز، هفت الماس، وست ويژن ،آسونت،گلدبست، بيگ فريو، سيب نت، طرح ملي آشتيان، كارگشايان انصارالموحدين، ايران بين ، A Parsian ، EBL، EVU، AM2U .

 آنچه حائز اهميت است با فعاليت چنين شرکتهاي ناسالم با فعاليت تجارت الکتروني ميتواند لطمات جبران ناپذيري بجهت سلب اطمينان از سرمايه گذاران با عملکرد سالم ،ايجاد نمايد و از رشد اقتصادي کشور بکاهد . لذا براي حفظ حقوق و سرمايه هاي کشور و جلوگيري از سوء استفاده ،قوانين و مقررات و استانداردهاي بازاريابي الکترونيکي با قانون گذاري و نظارت مستمر و همچنين ايجاد بسترهاي لازم در زمينه فرهنگي،امنيتي را ميطلبد.لازم به ذکر است طي مصوبه مجلس ،فعاليت شرکتهاي هرمي و شبيه آن غير قانوني و جرم ميباشد.

 در پايان بنده نظرم اينست که هيچکس در دنيا نيست که پول خود را مجاني به ديگران بدهد و اين ازمصاديق پولشويي و حربه تجارت کثيف بوده و در همه کشورها جرم محسوب ميگردد.البته برخي کشورها براي سرگرم نمودن افراد و فرار از مطالبات مردم با چنين فعاليتهايي، سخت گيري نمي کنند.

لذا طراحي ايجاد فضاي امن تجاري با برنامه ريزي مجدد و مديريت صحيح فعاليت سرمايه ها در داخل کشور ،اعم از سرمايه انساني و فيزيکي را ميطلبد.

ادامه مطلب تحت عنوان پدیده قاچاق و عوامل آن......

در دنیای کنونی و با پیشرفت جوامع ،انسانها در رسيدن به اهداف و نيازهاي خود، فعاليتهايي را مطابق برخي پارامترهاي دروني و بيروني تعريف و سرمايه گذاري مينمايد. سرمایه گذاری در مراکز مختلف توسط افراد حقیقی و حقوقی و سپس انتظار سود حاصل از عملکرد آن ، جامعه را بسوی آگاهی و اطلاع رسانی به این مهم سوق ميدهد.

آنچه اهمیت دارد شناخت در  مورد بنگاهها به جهت حفظ سرمایه خود و کسب سود متعارف الزامی میباشد و تکنیک هاي تصمیم گیری معامله را ميطلبد. چنین فعاليتهايي علاوه بر سود رساني به سرمايه گذار ، ميتواند فيدبک هايي  در اقتصاد ملي و کنترل اثرات سوء نقدینگی جامعه ، از جمله حذف تورم و فساد و ... را در پی داشته باشد.

يکي از مراکز سرمايه گذاري و داراي تنوع با ضريب اطمينان بالا ، بورس ميباشد.

انواع بورس ها:

 انواع بورس ها که در بازارهاي مالي دنيا قابل خريد و فروش ميباشد عبارتند از: بورس اوراق بهادار،بورس فلزات،بورس کشاورزي،بورس کالا و بورس اسناد خزانه.

بورس اوراق بهاداريکي از بزرگترين بازارهاي مالي در اکثر کشورها ميباشد . تجارت فيزيکي بوده و در بيشتر کشورها از ارتباط الکترونيکي (تجارت اينترنتي) نيز جهت تسريع در امور استفاده ميگردد.

معاملات در اين بازار تحت قوانين تجاري خود انجام ميگيرد .تحقيق و کسب تجربه در بازار بورس مستلزم آموزش وآشنايي با اين قوانين و اطلاعات معامله در بازار ميباشد.چنين حرفه اي با وجود فضاي فکر و انديشه و رشد ، داراي ريسک نيز بوده که در حداکثر آن با حفظ سرمايه اوليه مواجه ميباشد .

اصطلاحات بورس:

سهام:سرمايه مالي هر شرکتي به بخشهايي (در ايران ارزش اوليه هر سهم 1000ريال) تقسيم شده که به هرکام از آنها يک سهم گفته ميشود.بنابراين خريدار سهم بعنوان سهامدار آن شرکت تلقي شده و در سود وزيان آن شرکت به ازاء تعداد هر سهم، سهيم ميباشد.همچنين درصورت انحلال آن شرکت ، از دارايي شرکت سهم خواهد داشت.

انواع سهام ها:

سهام داراي چندين نوع  متعارف ميباشد که عبارتند از: سهام عادي،سهام ممتاز،اوراق قرضه،اوراق مشارکت و اوراق بهادار قابل تبديل.

از داده هاي مورد نياز در بورس که داراي کاربرد خاص است بشرح ذيل ميباشد.

 *P/E، EPS ،شفافيت صورتهاي مالي شرکت سهامي، ،ميزان نقد شوندگي سهام و نقدينگي شرکت، تعداد سهامداران ،استراتژي و طرحهاي توسعه اي شرکت ،ميزان و تعدد توليد و وضعيت اقتصادي-سياسي کشور است .

نکته حائز اهميت در تنوع معاملات سهام بوده که ايجاد سبد سهام ميباشد.

اين داده ها داراي پيچيدگي خاص خود بوده و تفاسير تخصصي و تکنيکي خود را  ميطلبد و کوتاهترين مسير در اطلاع رساني ،استفاده از اينترنت و آموزش ميباشد.

در پايان بايد متذکر شد بدليل برخي سوء مديريت ها و عدم  ارتباط با تجارت جهاني  وعدم اطلاع رساني صحيح در سطح ملي ،برخي افراد با حربه خلاء اي قوانين وسوء استفاده از فضاي مجازي اينترنت در قالب شبکه تجارت اينترنتي معروف به شرکتهاي هرمي حتي در سطح بين آلمللي اقدام به جذب سرمايه در سطح وسيع مي نمايند.

عدم فعاليت تالارهاي بورس در استان کردستان موجب فرار سرمايه ها شده که اميد است با دوباره طراحي سيستم ،شاهد راه اندازي چنين بازارهايي در منطقه باشيم.

 * (P/E=price(p) / earing per share(EPS):نسبت قيمت روز سهام در بازار به سود پيش بيني شده در مجمع .

  ادامه مطلب تحت عنوان تجارت اينترنتي و سوء استفاده هاي آن..........   

در چند روز اخير در طي خاکبرداري از کنارجاده سنندج - حسن آباد ، چند گور انسانی با اشيا آنان پيدا شد که داراي قدمتي تاريخي 3000ساله بوده است و دولت بصورت رسمي تاييد و آنرا از صدا وسيما پخش نمود.اما در اين ميان فيلمي در حتي کمتر از يک دقيقه از يک موميايي در درون تابوتي با نشان ماهي و نوشتار ميخي بر روي و تاجي بر سر آن ، در سايتهاي اينترنتي نظر بسياري را بخود جلب نمود که به همان مکان منتسب مينمايند. ولي دولت آنرا ساختگي و بدور از واقعيت و جعلي اعلام نموده و بحثهايي را به جهت صحت و سقم آن در ميان مردم فراهم کرد .

اما بنده به زعم خود که داراي عدم تخصص در زمينه اينگونه آثار بوده لذا اظهار نظر را نيز بجهت صحت و سقم یا رد آن نميتوانم داشته باشم . اما بدليل تحريفهاي تاريخي و فرهنگ زدايي کردها  که در چند صد سال پيش تا کنون شاهد هستيم . مسائلی در ذهن بنده  متبادر نموده و تا کنون نيز بي پاسخ مانده است که مطرح مينمايم.

·علي رغم وجود آثار باستاني فراوان ديگر در منطقه و شناسايي آنان ، اما از قبل تا کنون شاهد به تاراج بردن آثار آنها ، قاچاق وحتي نمايش در موزه هاي  امريکا و اروپا  بوده وباعدم بازگرداندن  مواجهه بوده ايم.

· علي رغم شناسايي منطقه ي زاگروسيان و ثبت در آثار ملي ،اما شاهد خاکبرداري در آن نواحي و تيديل به محل جاده ميباشيم.

· علي رغم ساخت و نمایش این فیلم اما شاهد عدم شناسایی و معرفی سازندگان فیلم هستیم .

اين سوالات و چندين سوال ديگر در ذهن مردم ، باعث گرديده حتي

سوء استفاده گران نيز وسوسه شده و جامعه را با بحران مواجهه نمايند.

       ساختارهاي پيچيده سازمانها،مؤسسات ، شرکتها با پيشرفت تکنولوژي وصنعت و تنيده شدن انسان با مخلوقات و محصولات خودضرورت نوعي تعاملات توسط مهندسان را ميطلبد که ازيک طرف ضامن استمرار بقاء و زندگي با رفاه وآسايش در حد استاندارد و از طرف ديگر جلوگيري ازهدر رفتن منابع و ذخاير طبيعي را ايجاد نموده است. اين ميتواند نوعي تعهد ،خدمت واستقلال رأي را در فرمتي بنام اخلاق درمهندسي که چه بسا در روشها ودستورالعملها بندرت و يا شايد هرگز درج نشده باشد معرفي مي نمايد.

وجود چنين رفتارها ميتواند تضمين کننده توسعه کشور ، قدرت در سطح بين المللي و رضايت و آرامش و شادي براي فرد  نيز گردد.

اخلاق در مهندسي چيست؟

اخلاق در مهندسي چيزي جز فعاليت اجتماعي ،نيت،تعهد شخصي،مسئوليت ،ارزش ها ،چشم اندازها و اعتقاد به پيشرفت و تکنولوژي نمي باشد .

 بخش عمده آن به پيشگيري از انجام خطا و منش مسئولانه و استراتژي ها و اعتقاد به پيشرفت مربوط مي شود  که ميتواند در قالب فعاليت يک مهندس شيمي که در بخش محيط زيست شرکتي کامپيوتر مشغول ميباشد بيان گردد .شيميست متوجه تخليه مقاديري غير مجاز سرب و آرسنيک در فاضلاب شهري ميگردد.شهر پس از پردازش فاضلاب ، از آن کود تهيه مي کند و اين کود مورد استفاده کشاورزان محلي قرار ميگيرد.شهر براي اطمينان از ايمني قوانين بسيار محدود کننده اي در مورد تخليه سرب وآرسنيک دارد. تحقيقات  شيميست را متقاعد به کنترل آلودگي قويتر و نصب تجهيزات ديگري مي نماييد اما مدير او مصر است هزينه چنين تجهيزاتي بالاست.شيميست مسئول موفقيت شرکتش مي باشد اما در قبال جامعه که خانواده و خود نيز در آن بسر ميبرند مسئول است مضافا"مسئول پيشرفت و ارتقاء شغلي خود و مسئوليت در قبال تامين معاش براي خانواده مي باشد.

در واقع شيميست با معماهاي که در ارزش هاي اخلاقي در تضادند مواجه مي باشد .لذا او چه بايد بکند؟

همانگونه که آمده در مسائل مهندسي مانند هر جاي ديگري داراي  ارزشها بيشمارند و تحت شرايطي در تضاد هستند. حل اين مسايل بغرنج نيازمند قضاوت خوب در باره هماهنگ کردن و يک پارچه کردن ارزشهاي متضاد است.

پايه حساسيت اخلاقي با مسئوليت عمومي نسبت به ارزشهاي اخلاقي عموما" زماني که در کودکي به ما آموزش داده مي شود تا به نيازها و حقوق ديگران و خود حساس باشيم بنا نهاده ميشود. در صورت تخطي از آن مي تواند به جامعه  ستيز بالغ گردد که هيچ درکي از خير و شر اخلاقي ندارد.

جهت بهبود بخشيدن به درک مسائل اخلاقي و ايجاد تفکر خود مختار ،مهارت هاي عملي در محدوده اخلاق مهندسي ،شامل موارد ذيل مي باشد.

 1-آگاهي اخلاقي

2-استقلال اخلاقي

3-همساني اخلاقي

 4-ابتکار اخلاقي

 5-ارتباط اخلاقي

6-عقلانيت اخلاقي

 7-احترام به افراد

8-تحمل تنوع(احترام به تفاوت هاي نژادي،ديني،مذهبي و.....)

9-اميد اخلاقي

 10-پاکدامني.

 ابعاد مهندسي چيست؟

محصولات مي توانند وسايل حمل و نقل ، سيستم هاي ارتباطات،پزشکي و تاسيسات و پالايشگاهها و لوازم خانگي ... باشند.

ايده يک محصول جديد ابتدا از طراحي مفهومي ظهور و اين منجر به برقراري مشخصات عملکرد و انجام يک تحليل اوليه بر اساس ارتباطات کارکردي متغير هاي طراحي ميشود.اين فعاليت نيز به تحليل دقيق تر و بعضا" شبيهه سازي کامپيوتري و مدلها و نمونه هاي اوليه فيزيکي منجر مي شود.

محصول نهايي فعاليت طراحي ،مشخصات جزئي و نقشه هاي تفصيلي کليه اجزاست.پس از آن فعاليت عمده ،توليد است که شامل زمانبندي انجام فعاليت هاي خريد مواد اوليه و اجزاء توليد قطعات ،مونتاژ اوليه ،مونتاژ نهايي و آزمونهاي عملکردي محصول است.

فروش و يا تحويل در صورتي که کالا نتيجه ي يک قرارداد باشد در مرحله بعدي قرار گرفته بعد از آن مهندسان توليد کننده يا مشتري  کار نصب ،آموزش ،تعمير و نگهداري و نهايتا" بازيافت يا انهدام را انجام مي دهند.

آنچه لازم به ذکر است مهندسي هميشه منتج طرحها و فرآيندهاي يکي پس از ديگري و پيشرفت آنها بصورت مستقل از هم نيستند بلکه مهندسي عبارت است از سعي و خطاها با عقب گردهايي بر پايه تصميم هاي حاصل از بررسي نتايج و بازخوردهاي بدست آمده در طي مسير اجراي آنهاست که ممکن است تغييراتي لازم باشد تا عملکرد محصول بهبود يابد يا محدوديت هاي هزينه و زمان را در بر بگيرد.

البته اين موارد نيز به نوبه خود در پاره اي از موارد در ابعاد مهندسي بخوبي پيش نمي رود و خود داراي مسائلي است که دلايل آن شامل موارد ذيل مي باشد.

1-کوته بيني

2-بي کفايتي

3-کمبود زمان

4-کمبود مواد اوليه

5-ذهنيت بلا استفاده مهندسان 

 6-عدم صداقت

7-در نظر نگرفتن مسائل ايمني

8-نظر به استفاده از محصول توليدي پس از فروش.

هنگامي که يک مهندس در قبال خود و ديگران مسئوليت دارد منظور اينست که :

·  به مسئوليتش عمل کند(وظايف)   

· مسئول بودن به معناي پاسخگويي در برابر چگونگي بر آورد ساختن وظايف(پاسخگويي)

·  مسئولانه عمل کردن(وجدان)

·  قابليت پذيرش خطا در صورت بروز و ظرفيت در صورت انجام کار خوب(تقصير/شايان تقدير)

لازم است يادآوري شود موارد به معناي اين نيست همه تعهدات بر گردن مهندسان مي باشد بلکه ديگر  افراد نيز به لحاظ برخي امور مانند راستگويي ،عدالت،درستکاري و تعهدات شغلي داراي مسئوليت مي باشند.

اهميت موضوع تحت عنوان <<اخلاق در مهندسي>> دراين نهفته است که اين تفکر را ميتوان به کليه امورات و فعاليتهاي جامعه تعميم داد و بازخورد آن را تحت عنوان <<مهندسي جامعه>> بجهت مديريت صحیح آن و برون رفت از بحرانها و سرآغازی بر زندگی مدرن بررسي نمود . البته در برخي موارد نيز براي انحراف مسئله ، مديران ارشد در تقسيم وظايف کوتاهي نموده اند و متخصصين جامعه را برکنار و بجاي آنها غير متخصصين را بکار گمارده اند که جه بسا خود داراي انحرافات کلي وسرچشمه فساد گشته و باعث از دست دادن اعتماد عامه مردم مي شود که هدر رفتن سرمايه هاي هنگفت جامعه و از طرف ديگر عدم حضور متخصصين ، فقر آگاهي جامعه را سبب خواهد شد و آنرا بسوي قهقرايي سوق خواهد داد که همگان از آن متضرر خواهند شد.

اميد است با دوباره طراحي و برنامه ريزي مهندسي جامعه ، انحراف و عقب ماندگي جامعه را اصلاح و در مسير نيل به اهداف گام بنهيم.

*این مطلب که تقدیم عزیزان می نمایم  قبلا در سایتهای دیگر درج شده بود اما بجهت اطلاع شما ، حیفم آمد در وبلاگ درج نگردد. امید است این مطلب الفبایی برای اخلاق در دنیای مجازی ارتباط الکترونی و وبلاگ باشد.

 لێکۆڵینه‌وه‌ی ئابووری وه‌ڵاتانی راهێنه‌ری پترۆڵ له‌ سه‌ر کۆمه‌ڵگادا له‌ چند سالی رابردوو تا ئێستا به‌ به‌رزبونه‌وه‌ و دابه‌زینی نرخی پترۆڵ پێوه‌رگه‌لی له‌ لایه‌ن کارناسانی ئابووری پێکهێناوه‌ و‌ رنگدانه‌وی راست و دروستی خۆی تاقی کردۆته‌وه‌ که‌‌ به‌م شێوه‌یه‌ .

به‌ به‌رزبونه‌وه‌ی پترۆڵ له‌ ئاستی جیهانی هه‌ڵاوسان، قه‌یران ئابووری به‌ به‌رزبونه‌وه‌ی نرخی شتوومه‌ک خۆی نیشان داوه‌ له‌ برامبه‌ردا ‌ دابه‌زینی پترۆڵ بێکاری و هاتنه‌خۆار‌وه‌ی پێوه‌ری په‌ره‌ساندنی ئابووری له‌ گه‌ڵ خۆی هێناوه‌.

له‌م دوایانه‌دا دابه‌زینی پترۆڵ له‌ نزیک150 دولار بۆ نزیک50 دولار له‌ ده‌وره‌یه‌کی کورتی زه‌مه‌نی دا ،جیاواز له‌ وه‌ی که‌ نیشانه‌ی که‌م بونه‌وه‌ی هێزی ئابوری وه‌ڵاتانی کریاره‌ به‌ڵام له‌ سه‌ر وه‌ڵاتانی راهێنه‌ر دیارده‌ی خراپی هه‌یه‌ و زۆر لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ خۆ ده‌گرێت که‌ بریتین له‌ مانه‌ی خۆاره‌وه‌*.

1-  دابه‌زینی هێزی ئابووری.

به‌ دابه‌زینی نرخی پترۆڵی هه‌نارده‌ ،دیارده‌ی له‌ سه‌ر هێزی ئابووری وه‌ڵاتانی راهێنه‌ر هه‌یه‌ و توشی قه‌یرانیان ده‌کات و نزمبونه‌وه‌ی داهات به‌ خۆوه‌ ده‌گرێت.

2- دابه‌زینی پێوه‌ری په‌ره‌ساندنی ئابووری.

دابه‌زینی پێوه‌ری په‌ره‌ساندنی ئابووری ،دابه‌زینی پێوه‌ری نرخ له‌ بازاره‌کانی بورس،بناسازی،پیشه‌سازی به‌ خۆوه‌ ده‌گرێت.

3-دابه‌زینی نرخی ده‌راوی ئه‌و وه‌ڵاته‌ له‌ به‌رامبه‌ر دولاردا.

له‌ دیارده‌ دزێوه‌کانی دابه‌زینی نرخی پترۆڵ له‌و  وه‌ڵاتانه‌ی که‌ بودجه‌ی ساڵانه‌یان له‌ سه‌ر داهاتی پترۆڵ داده‌نرێت دابه‌زینی ده‌راوی ئه‌و وه‌ڵاته‌ له‌ به‌رامبه‌ر دولاردا و ئه‌مه‌ قه‌یرانی ناوخۆی لێده‌که‌وێته‌وه‌.

4-دیارده‌ی به‌رزبونه‌وه‌ی دولار له‌ سه‌ر که‌رتی پیشه‌سازی و که‌رتی ئابووری لکێندراو به‌ دولار.

ئه‌م به‌شه ‌به‌ به‌رزبونه‌وه‌ی دولار ،‌ نزمبونه‌وه‌ی داهات  به‌ خۆوه‌ ده‌گرێت . پاشان له‌ لایه‌ک‌ نزمبونه‌وه‌ی هێنانی شتوومه‌ک له‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ لایه‌کی تر به‌ به‌رزبونه‌وه‌ی هه‌نارده‌کان پێش ئه‌چێت .بۆ نمونه‌ هه‌نارده‌ی فه‌رش له‌ ژێر کارتێکه‌ری ئه‌م فاکته‌ره‌ دا به‌رز ده‌بێته‌وه‌.دیاره‌ تنها به‌رهه‌می کوردستان له‌ ئاستی جیهانیدا فه‌رش و ئه‌توانێت دیسان به‌ دارشتنی په‌لانی دروست به‌رهه‌می بۆ کورده‌واری به‌بێت .هڵبه‌ت ئه‌وه‌ له‌ بیرمان بێت ئێستا  له‌ که‌رتی به‌رهه‌هێنانی فه‌رش زۆر وه‌ڵاتی وه‌ک چین ،پاکستان و... ره‌که‌به‌ری ئه‌م پیشه‌یه‌.

‌ دابه‌زینی نرخی پترۆڵ له‌ ئاستی جیهانی دا له‌ سه‌ر نرخی بنزین ، گازائیل و قیر و .... دیارده‌ی پۆزیتیڤی له‌ سه‌ر  وه‌ڵاتانی کریار وه‌ک ئێران و عێراق و ... هه‌یه‌ و به‌ نرخی خووارتر ئه‌کردرێت .

  * ‌ سنتری توێژینه‌وی "سرمایه‌"